TMT સ્ટીલ:
ગ્રેડ અને તપાસ.

સળિયા ઇમારતનો એ ભાગ છે જે કોંક્રીટ ભરાયા પછી કોઈ જોતું નથી, અને એટલે જ તેને ખરીદતા પહેલાં સમજવા જરૂરી છે. આજે ભારતમાં લગભગ બધા સળિયા TMT છે, અને તેના પરનો ગ્રેડ બે અલગ વચન આપે છે: તે કેટલો મજબૂત છે, અને તૂટતાં પહેલાં કેટલો ખેંચાઈ શકે છે.

TMT નો અર્થ

થર્મો-મિકેનિકલી ટ્રીટેડ સળિયો રોલિંગ મિલમાંથી નીકળતાં જ પાણીથી ઠંડો કરાય છે, જેનાથી બહારનું પડ સખત બને છે, અને ગરમ અંદરનો ભાગ તેને અંદરથી ટેમ્પર કરે છે. પરિણામ: નરમ, વધુ લવચીક ગર્ભની ફરતે સખત બહારનું કવચ. આ જ બનાવટ TMT સળિયાને મજબૂતી અને વળવાની ક્ષમતાનું મિશ્રણ આપે છે — અને એટલે જ TMT સળિયાને સાઇટ પર સહેલાઈથી વાળવા માટે ક્યારેય ગરમ ન કરવો જોઈએ. ગરમ કરવાથી ટ્રીટમેન્ટ નકામી થઈ જાય છે.

ગ્રેડ વાંચવો

ભારતમાં સળિયા IS 1786 મુજબ બને છે. ગ્રેડમાંની સંખ્યા ન્યૂટન પ્રતિ ચોરસ મિલીમીટરમાં લઘુતમ યીલ્ડ સ્ટ્રેન્થ છે: Fe 415, Fe 500, Fe 550 અને Fe 600. આજે બાંધકામમાં Fe 500 સૌથી સામાન્ય ગ્રેડ છે.

1. સાદો ગ્રેડ Fe 500 યીલ્ડ સ્ટ્રેન્થ અને લઘુતમ ઇલોન્ગેશનની ગેરંટી આપે છે — એટલે કે તૂટતાં પહેલાં સળિયો કેટલો ખેંચાય છે.
2. D ગ્રેડ Fe 500D ની લઘુતમ મજબૂતી એ જ છે, પણ કાર્બન, સલ્ફર અને ફોસ્ફરસની મર્યાદાઓ વધુ કડક છે, લઘુતમ ઇલોન્ગેશન વધુ છે, અને જે તણાવે તે યીલ્ડ થાય છે અને જે તણાવે તૂટે છે તે બંને વચ્ચેનો ગાળો મોટો છે. સાદી ભાષામાં, તે તૂટતાં પહેલાં વધુ વળે અને ખેંચાય છે.
3. S ગ્રેડ IS 1786 માં S ગ્રેડ પણ છે, જેની શરતો વધુ કડક છે, એવાં માળખાં માટે જ્યાં ડિઝાઇનર તે માંગે.

વધુ મજબૂતી આપોઆપ વધુ સારી નથી. Fe 550 અને Fe 600 વધુ મજબૂત છે પણ ઓછા લવચીક, અને માળખું તેમાં લખેલા ગ્રેડ મુજબ ડિઝાઇન થાય છે — સાઇટ પર બીજો ગ્રેડ વાપરવો એ ડિઝાઇનમાં ફેરફાર છે.

D કેમ મહત્ત્વનો છે

ભૂકંપમાં સારી રીતે ડિઝાઇન થયેલી કોંક્રીટ ઇમારતે તૂટી પડવાને બદલે નિયંત્રિત રીતે વળવાનું અને તિરાડ પડવાનું હોય છે, અને વળવાનું કામ સળિયા કરે છે. તૂટતાં પહેલાં વધુ ખેંચાતું સ્ટીલ માળખાને વધુ ચેતવણી અને હલનચલન શોષવાની વધુ ક્ષમતા આપે છે.

સુરત IS 1893 મુજબ સિસ્મિક ઝોન III માં છે. કોંક્રીટ ઇમારતોની ભૂકંપ-પ્રતિરોધક ડિટેલિંગ IS 13920 માં આપેલી છે, અને આ કારણે સ્ટ્રક્ચરલ એન્જિનિયર સામાન્ય રીતે D ગ્રેડ લખે છે. સ્ટ્રક્ચરલ ડ્રોઇંગ પર જે ગ્રેડ છે, સાઇટ પર એ જ આવવો જોઈએ.

સ્ટીલ આવે ત્યારે તપાસ

1. BIS માર્ક IS 1786 હેઠળ બનેલા સળિયા પર ISI માર્ક હોય છે, અને કાગળોમાં ઉત્પાદકનો BIS લાઇસન્સ નંબર હોવો જોઈએ. જે સ્ટીલ પર એ નથી, તેની પાછળ કોઈ ધોરણ નથી.
2. રોલ કરેલાં નિશાન બ્રાન્ડેડ સળિયા પર થોડા-થોડા અંતરે ઉત્પાદકનું નિશાન અને ગ્રેડ રોલ કરીને ઉપસાવેલાં હોય છે. સળિયા પરનો ગ્રેડ બિલ અને ડ્રોઇંગ પરના ગ્રેડ સાથે મેળ ખાવો જોઈએ.
3. ટેસ્ટ સર્ટિફિકેટ દરેક લોટ સાથે મિલ ટેસ્ટ સર્ટિફિકેટ આવે છે, જેમાં રાસાયણિક બંધારણ અને ચકાસેલી મજબૂતી તથા ઇલોન્ગેશન હોય છે. તે આવેલા લોટનું જ હોવું જોઈએ, કોઈ સામાન્ય કાગળ નહીં.
4. પ્રતિ મીટર વજન એક ઝડપી તપાસ જેમાં ફક્ત વજનકાંટો અને ટેપ જોઈએ: સળિયાનું પ્રમાણભૂત વજન કિલોગ્રામ પ્રતિ મીટરમાં, તેના વ્યાસ (મિલીમીટરમાં)ના વર્ગને 162 વડે ભાગતાં મળે છે. જે સળિયા તેનાથી સ્પષ્ટ હળવા હોય તે તેમના લેબલ કરતાં પાતળા છે, અને એ તફાવત એ સ્ટીલ છે જેના માટે માળખું ડિઝાઇન થયું હતું.
5. સપાટીની સ્થિતિ મિલ સ્કેલનું પાતળું, ચુસ્ત પડ કે હળવો સપાટી પરનો કાટ સામાન્ય છે. છૂટો, પોપડીવાળો કાટ કે ખાડા સામાન્ય નથી, અને એવું સ્ટીલ કામમાં ન જવું જોઈએ.
6. બેન્ડ ટેસ્ટ પિનની ફરતે વાળેલા નાના નમૂનામાં વળાંકની બહારની બાજુ કોઈ તિરાડ દેખાવી ન જોઈએ. આ એક સરળ ટેસ્ટ છે જે બરડ સ્ટીલને અલગ કરી દે છે.

સંગ્રહ અને કામ

• સ્ટીલને જમીનથી ઊંચે ટેકા પર, વ્યાસ અને ગ્રેડ પ્રમાણે અલગ કરીને, વરસાદથી ઢાંકીને રાખો. આખું ચોમાસું કાદવમાં પડેલું સ્ટીલ કાટ માટે તૈયાર થતું સ્ટીલ છે.
• દરેક લોટને વપરાય ત્યાં સુધી તેના સર્ટિફિકેટ સાથે ઓળખમાં રાખો, જેથી કોઈ ટેસ્ટનું પરિણામ જે સળિયાનું છે તેની સાથે જોડી શકાય.
• સળિયા ઠંડા જ વાળો, યોગ્ય વ્યાસના મેન્ડ્રલની ફરતે. TMT સળિયાને વાળવા માટે ક્યારેય ગરમ ન કરો, અને એક જ સળિયાને સીધો કરીને ફરી ક્યારેય ન વાળો.
• એક જ મેમ્બરમાં ગ્રેડ ભેળવો નહીં. સાઇટ પર બે ગ્રેડ હોય તો તેમને અલગ અને લેબલ કરીને રાખો.
• બાર બેન્ડિંગ શેડ્યૂલ મુજબ કાપો અને વાળો, અને પાંજરું બાંધતાં પહેલાં કાપેલી લંબાઈ અને લેપ તેની સાથે મેળવો.

આમાં ટેકનિકલ બહુ ઓછું છે. આ સ્ટીલને એટલી જ કાળજીથી સ્વીકારવાની શિસ્ત છે જેટલી કાળજીથી તે નક્કી કરાયું હતું, અને એ જ નક્કી કરે છે કે ડ્રોઇંગ પરનો ગ્રેડ ઇમારતમાંનો ગ્રેડ છે કે નહીં.